Moryus non tacet

Alan Turing beschreef in 1936 al een test waarmee je kon vaststellen of een computerprogramma over menselijke intelligentie beschikt. De test kwam er (kort door de bocht) op neer dat als een buitenstaander dialogen tussen mensen enerzijds, en computer en mensen onderling anderzijds niet van elkaar kon onderscheiden, dat je dan mocht beweren dat de computer intelligent was. Het meest beroemde programma dat deze test heeft ondergaan is Eliza, in 1966 gemaakt door Joseph Weizenbaum. Eliza praat als een klassieke psychotherapeut, die niet meer doet dan doorvragen over onderwerpen die de ander aandraagt. Grammatica en woordenschat van Eliza waren uiterst beperkt en het programma kon niet verder kijken dan een enkele zin. Ondanks die beperkingen, slaagde het programma bij herhaling voor de Turing test. In de jaren 60 van de vorige eeuw, dat dan weer wel.

Als ik nu naar Eliza kijk zie ik een bijzonder doorzichtig en irritant programma, waar toch eigenlijk niemand in zou kunnen trappen. Zouden mensen tegenwoordig nog net zo gemakkelijk aannemen dat ze met een mens ‘chatten’ als er in werkelijkheid een computerprogramma aan de andere kant zit? Misschien is dat inderdaad nog steeds zo. Het gaat bij het moderne chatten en sms-en vaak meer om de suggestie van het hebben van contact dan dat er daadwerkelijk zinvolle informatie wordt uitgewisseld. En ik verwacht zelfs dat ‘attention span’ van de moderne mens sinds het midden van de vorige eeuw eerder korter is geworden dan langer. Maar ik zou die vraag graag toch een keer uitgezocht zien.

Voor de liefhebbers staat hieronder een versie van Eliza zoals die is gemaakt coor Charles Hayden. Leuk leeswerk vind je verder hier en hier.

Gisteren had ik een verschrikkelijke rotdag. Niets ging zoals ik wilde, en ik ging dan ook met een bijzonder boosaardige blik naar huis. Van mij zou niemand ook maar iets aardigs hoeven te verwachten! Als ik me rot voel, moet de rest van de wereld dat ook maar voelen! Ik kreeg mijn eerste kans toen een Duits stel me in de metro vroeg waar ze het Anne Frank Huis konden vinden. Ze hadden dat op Amsterdam Centraal ook aan iemand gevraagd en die had gezegd dat je met de Metro overal kon komen. En zo kwamen deze mensen op Metrostation Weesperplein terecht, helemaal aan de andere kant van het centrum. Ik herkende mezelf in het advies dat ze hadden gekregen. En mijn boosaardige brein had al een vernuftig plan bedacht om deze toeristen uiteindelijk helemaal in de Bijlmer uit te laten komen. En vervolgens hoorde ik mezelf uitleggen dat ze het beste weer terug konden gaan naar Centraal om vandaaruit tram 13 of 17 te nemen en dan uit te stappen bij de Westerkerk. Zucht. Wat een gemiste kans.

Later kreeg ik nog een paar kansen om boosaardig te zijn, maar het wilde er maar gewoon niet uitkomen. De cassiere die mij voor een vijfje wisselgeld gaf als had ik haar een briefje van twintig gegeven, kreeg het teveel aan wisselgeld helemaal terug. Ik liep nog achter een meneer aan die twee betaalde flessen wijn bij de kassa had laten staan. IK kocht nog een daklozenkrant. Ik zal me er bij neer moeten leggen. Ik zal nooit verder komen dan boosaardig denken…

Als je naar een theatervoorstelling gaat, verwacht je een aantal acteurs te gaan bekijken en beluisteren die allemaal een rol spelen. Je weet dat het niet echt is, maar je laat je graag meevoeren met het verhaal dat de acteurs je proberen te vertellen. In de voorstelling ‘Als gekken’ van regiseur Laura van Dolron krijg je dat dus niet. En plaats daarvan zie een regisseur die haar acteurs zelfs verbiedt om te spelen. In plaats daarvan mogen ze vertellen waarom ze dat zo graag willen. Is hun echte leven soms niet interessant genoeg? Het levert een bijzonder boeiende voorstelling op waarin regisseur en acteurs elkaar tot het uiterste tergen om te acherhalen wat er nu zo boeiend is aan die afwijking die acteren heet. Dat wil zeggen. Zo lijkt het. Want ook bij deze voorstelling spelen de acteurs gewoon hun rollen. En doen ze dat op aanwijzing van de regisseur. En de tekst is ook gewoon door de regisseur geschreven. En dat maakt deze voorstelling nog leuker…. Gelukkig voor de acteurs mogen ze wel nog helemaal zelf een act invullen. En dat gun je ze van harte.

De voorstelling is nog tot eind mei in de Nederlandse theaters te zien in het kader van ‘Blind Date – Nieuwe theatermakers on tour’.